Forbes: Phá cách kiểu Appota

(Forbes Việt Nam, 8/2014 - CôngTM) “Khi đó Đỗ Tuấn Anh đang phát triển cộng đồng về mobile và có 1 đội ngũ thiện chiến và trung thành” Trần Mạnh Công, đồng sáng lập, Giám đốc Học viện Khởi nghiệp TOPICA nhớ lại học viên của khóa 1. “Trong khóa học, anh ấy giữ tinh thần ‘stay foolish’ lắng nghe và học hỏi từ tất cả những người hướng dẫn, nhà đầu tư và các nhà sáng lập cùng khóa. Anh ấy cũng nghiêm túc thực hiện các nguyên tắc và thử thách của chương trình để vượt qua 15 cột mốc của khóa học, trong khi luôn hỗ trợ các học viên cùng khóa và chia sẻ với cộng đồng khởi nghiệp.” ...

 

 

Đỗ Tuấn Anh vẫn nhớ rõ buổi học sử đầu tiên ở trường đại học cố giáo sư Trần Quốc Vượng, người viết lên bảng dòng chữ “Đại học = Tự học.” “Tôi sướng quá, thế là chỉ tập trung vào học những gì mình thích,” anh nhớ lại.

Dù tốt nghiệp ngành lịch sử văn hóa Việt Nam năm 2001 không giúp cho Tuấn Anh, hiện là chủ tịch và CEO của Appota, tìm được việc sau khi ra trường, nhưng có lẽ tâm thế “tự học” có vai trò quan trọng để anh thành lập và dẫn đầu Appota từ số vốn ban đầu một triệu đô la Mỹ sau nhiều thất bại. Tuấn Anh cho biết sau vòng gọi vốn lần 2 cuối năm 2013, Appota được các nhà đầu tư từ Singapore và Nhật Bản định giá hơn 30 triệu đô la Mỹ. (Forbes Việt Nam không kiểm chứng được thông tin từ 2 nhà đầu tư này do Appota chưa chính thức công bố tên nhà đầu tư). Làm cách nào để phát triển nhanh như vậy?

“Có bí quyết gì đâu!” Tuấn Anh cười, “Cứ cắm đầu vào mà làm thôi.”

Ra đời từ cuối 2012, Appota đang đón đầu xu hướng sử dụng di động của người dùng ở Việt Nam và thế giới với ba sản phẩm chính là nền tảng phân phối nội dung số trên di động, cổng thông tin và diễn đàn về game trên di động (ra mắt tháng 5.2014) và mạng xã hội dành cho game thủ trên di động (Onclan, ra mắt tháng 9.2014). Appota cho biết hiện có 4 nhà đầu tư (một trong nước và ba nước ngoài.) Tuấn Anh, 35 tuổi, hiện sở hữu hơn 50% cổ phần của công ty có hơn 200 nhân sự.

Tuấn Anh cho biết ước tính Appota có 30% thị phần phân phối nội dung số trên di động ở Việt Nam, với khoảng 15 triệu người dùng điện thoại thông minh sử dụng dịch vụ, chủ yếu ở Việt Nam. Anh không tiết lộ doanh thu của công ty, nhưng cho biết con số nửa đầu năm 2014 tương đương với cả năm 2013.

“Appota là doanh nghiệp khởi nghiệp điển hình trong lĩnh vực kinh doanh trên nền tảng di động ngay từ ngày đầu và đạt được những bước phát triển nhanh chóng, tạo ra những lợi thế cạnh tranh đặc biệt, khác với nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp từ lĩnh vực web và phát triển sang lĩnh vực mobile,” ông Nguyễn Hồng Trường, phó chủ tịch quỹ đầu tư IDG Ventures Việt Nam nhận định.

Mô hình kinh doanh của nền tảng phân phối nội dung Appota giống như iTunes, Google Play, Facebook. “Tôi học từ họ, họ có rất nhiều thứ để học.” Tuấn Anh thừa nhận. Appota hiện chủ yếu phân phối game (80%) còn lại là ứng dụng khác. “Chưa bao giờ thị trường game cho mobile lại phát triển mạnh như hiện nay tại Việt Nam,” báo cáo về thị trường game mobile của Appota tháng 7.2014 nhận định. “Nhưng chủ yếu vẫn là game chơi giải trí đơn thuần, chưa phải game đỉnh cao, và sẽ tiếp tục nửa sau năm 2014.” Và dù số người chơi game trên nền tảng Android nhiều hơn, nhưng doanh thu từ người dùng iOS lại chiếm tới gần 60% doanh thu của thị trường game dành cho di động ở Việt Nam. Trong các cửa hàng ứng dụng di động ở Việt Nam, có khoảng 3.500 game và hơn 700 ứng dụng khác. Còn theo báo cáo của gFk, Việt Nam là thị trường tăng trưởng nhanh thứ hai ở Đông Nam Á về số smartphone được bán ra quý 2.2014 so với cùng kỳ năm ngoái (59%, so với Indonesia là 68% và Đông Nam Á là 43%.) Xu hướng này giúp cho các công ty như Appota “ăn nên làm ra,” khi họ cung cấp các kênh phân phối giống như nhà phát triển siêu thị, các nhà làm ứng dụng chuyển hàng đến để bán. Tỉ lệ ăn chia linh hoạt, có thể là 40:60 với game, hoặc 10:90 với các ứng dụng liên quan tới giáo dục.

“Lý do có sự khác biệt là vì tôi muốn có nhiều người phát triển ứng dụng liên quan tới giáo dục, vốn còn quá ít hiện nay.” Appota có bộ phận thẩm định chất lượng của các sản phẩm đầu vào, và sau đó thực hiện các công đoạn tiếp thị, phân phối, phát hành nội dung đến với người dùng.

Theo ông Trường, lĩnh vực phân phối nội dung và dịch vụ trên nền di động là xu hướng thứ hai của doanh nghiệp khởi nghiệp khi tham gia thị trường kinh doanh trên nền di động. Xu hướng kia là vươn ra thị trường thế giới, chủ yếu sẽ nằm ở lĩnh vực nội dung di động, với việc sản xuất trò chơi điện tử hay các ứng dụng di động đưa thẳng lên các kho ứng dụng lớn như App Store của Apple hay Google Play, với thành công điển hình là Flappy Bird.

“Về bản chất, đây là hai lĩnh vực mà lợi thế vẫn nằm ở những doanh nghiệp đã tương đối trưởng thành nhiều hơn là doanh nghiệp khởi nghiệp. Ví dụ như lĩnh vực ứng dụng OTT, quảng cáo di động, thương mại điện tử vẫn là nơi mà những doanh nghiệp đã trưởng thành như VNG, VCCorp hay Vật Giá có lợi thế để có thể đầu tư và triển khai trên quy mô rộng.”

Nhưng các lợi thế lớn kể trên không phải là rào cản quá lớn cho doanh nghiệp khởi nghiệp khi bước vào thị trường. Ông Trường đánh giá điểm mạnh đặc biệt của Tuấn Anh và Appota là khả năng nhận biết kẽ hở của thị trường để đưa ra các sản phẩm tốt và nhanh hơn đối thủ tiềm năng. “Từ sự phát triển của kho ứng dụng di động từ thời kỳ đầu tiên đến các sản phẩm khác sau này, Appota luôn có các bước đi rất thông minh.” ông cho biết.

Bởi thế, Appota là đích ngắm của các doanh nghiệp muốn xây dựng hệ sinh thái di động, Tuấn Anh cho biết mình đã vài lần từ chối khi VNG ngỏ ý muốn mua Appota. “Con số họ đưa ra không tương xứng với giá trị công ty. Nhưng mấu chốt là tôi không muốn bán, mà muốn xây lớn hẳn. Giấc mơ mình đâu nhỏ bé thế đâu!”

 

 

Thị trường dịch vụ giá trị gia tăng trên nền di động đang rất cạnh tranh, nhưng cũng có nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp có khả năng bứt phá, bền bỉ. Trong nước, đối thủ chính của Appota là VNG khi VNG chính thức tham gia kinh doanh khai thác khách hàng mảng di động, vậy còn nước ngoài? “Facebook, Apple và Google là những công ty công nghệ khổng lồ có khả năng thay đổi toàn bộ cục diện cuộc chơi,” Tuấn Anh cho biết. VNG hiện có ứng dụng Zalo đã có hơn 10 triệu lượt tải và chi mạnh tay về quảng cáo. Tuấn Anh thừa nhận sẽ không đấu được với VNG về tiền đổ cho quảng cáo. “Nếu họ cứ rút tiền ra đấu thì mình chịu thua,” anh nói. “Nhưng ở lĩnh vực ngách thì mình vẫn có khả năng tồn tại được.” Nếu VNG đang nghĩ xa và quan tâm tới hệ sinh thái nhiều hơn thì Appota đang thực hiện các mục tiêu một cách tiết kiệm. “Trong lĩnh vực chung, Appota làm rùa, nhưng trong lĩnh vực phân phối nội dung số cho di động, Appota làm thỏ.”

Tuấn Anh ước tính có khoảng 10 ngàn nhà phát triển game ở Việt Nam, gồm cả cá nhân, nhóm, công ty. Số hợp tác với Appota là hơn 1.800. Appota có đặc điểm gì?

“Các nền tảng phân phối khác hoạt động toàn cầu, họ rất hiểu thị trường thế giới, nhưng khi tiếp cận từng thị trường lẻ, họ sẽ gặp nhiều vấn đề. Còn Appota hiểu thị trường Việt Nam, và làm tốt thị trường Việt Nam.” Tuấn Anh dự tính sau đó sẽ nhân rộng mô hình ra các nước có đặc điểm tương tự, và phát triển thành quy mô toàn cầu. “Tức là chúng tôi nghĩ toàn cầu, nhưng làm tốt ở từng địa phương trước,” Tuấn Anh nói,

Đó có thể không phải là chiến lược quá tầm tay nếu nhìn lại lịch sử kinh doanh của Tuấn Anh, sinh ra ở Hà Nội trong gia đình có hai chị em và không ai làm kinh doanh. Tuấn Anh mở cửa hàng bán điện thoại đầu tiên rộng 20m2 ở phố Tôn Đức Thắng năm 2003, rồi chuyển lên phố Bà Triệu, chủ yếu lấy hàng của đại lý về bán. Số tiền kiếm được đủ để anh mua quán cà phê 75C Nguyễn Du, biến thành tiệm điện thoại TA-Mobile rồi phát triển lên thành chuỗi gần 10 cửa hàng là các điểm cung cấp dịch vụ nằm trong các siêu thị điện thoại lớn. Quá trình phình to kéo theo chi phí lớn nhưng khả năng quản lý của ông chủ không theo kịp đã dẫn tới công ty bị phá sản. “Đến cuối năm 2009, tôi bán cả xe, cả đất để trả lương tháng cuối cùng cho nhân viên và các thứ nợ nần khác, khoảng 800 triệu đồng, đi làm thuê.” Tuấn Anh nhớ lại.

Vị trí giám đốc tiếp thị cho Naisorp giữ chân anh được một năm vì bất đồng về đường hướng, thù lao. Các thành viên trong nhóm tiếp thị của công ty cũng nghỉ việc theo anh, và họ cho ra mắt Appstore.vn theo mô hình kho tải App Store của Apple. Nhưng mô hình này sớm cho thấy không thể quy mô hóa lên được.

“Tiền chưa bao giờ quan trọng với tôi. Trước đây sửa chữa và bán điện thoại có rất nhiều tiền, nhưng tôi không thấy vui, vì thấy giá trị đóng góp vào xã hội ít.” Đó có vẻ là tuyên ngôn “tinh vi” của Tuấn Anh, người từng kiếm 8.000 đô la Mỹ/ngày trong vòng ba tháng liền khi là người đầu tiên trên thế giới mở khóa phần cứng iPhone năm 2008. Cuối năm 2011, anh thành lập Appota (App + giao thức over the air), tham gia khóa đào tạo khởi nghiệp của học viện Khởi nghiệp TOPICA (Hà Nội).

“Khi đó Đỗ Tuấn Anh đang phát triển cộng đồng về mobile và có 1 đội ngũ thiện chiến và trung thành,” Trần Mạnh Công, đồng sáng lập, giám đốc học viện Khởi nghiệp TOPICA nhớ lại học viên của khóa 1. “Trong khóa học, anh ấy giữ tinh thần ‘stay foolish,’ lắng nghe và học hỏi từ tất cả những người hướng dẫn, nhà đầu tư và các nhà sáng lập cùng khóa. Anh ấy cũng nghiêm túc thực hiện các nguyên tắc và thử thách của chương trình để vượt qua 15 cột mốc của khóa học, trong khi luôn hỗ trợ các học viên cùng khóa và chia sẻ với cộng đồng khởi nghiệp.”

Suy nghĩ phải “tạo ra giá trị” cho xã hội thường sẽ được tưởng thưởng xứng đáng. Các sản phẩm mà Appota đưa ra giúp chuỗi phân phối nội dung số trong thị trường Việt Nam tốt hơn. Nhà phát triển bán được sản phẩm, còn người dùng biết đâu là sản phẩm có nội dung phù hợp và tốt với mình. Tuấn Anh ước tính năm 2013 tổng doanh thu từ game ở Việt Nam là 200 triệu đô la Mỹ cho các đơn vị phát hành và lập trình viên, riêng trên di động là 100 triệu đô la Mỹ. Anh ước tính doanh thu chạy ra nước ngoài là khoảng ‘70%.’ “Cứ nhìn top 5 game được tải nhiều nhất thì biết.”

Con đường không dễ dàng. Cuối năm 2012, Appota, dù được trao giải “Doanh nghiệp nổi bật nhất (most disruptive) trong số 500 người từng học các khóa của học viện Khởi nghiệp toàn cầu, đã suýt phá sản khi cạn tiền và CyberAgent từ chối đầu tư do không thống nhất được các điều khoản giữa hai bên.

Nhưng giờ nghĩ lại, Tuấn Anh cho rằng đó là may mắn. “Chỉ cần mình gật đầu là có tiền, nhưng sớm muộn sẽ mất công ty. Mình lắc đầu thì cũng có thể mất công ty vì nếu không vực lại được thì công ty sẽ sập tiệm.”

“Thần hộ mệnh” cứu Appota khỏi bờ vực phá sản khi đó là các công ty kinh doanh sản phẩm OTT như Line, Kakao, Zalo… đang chi rất lớn vào quảng cáo, tiếp thị nhằm thu hút người dùng di động. Thực hiện dịch vụ quảng cáo cho các OTT đem về 60% tổng doanh thu của Appota thời điểm ấy. Tuy nhiên, Appota dừng quảng cáo OTT cách nay 1 năm.

“Hợp tác với OTT chỉ đơn thuần là quảng cáo, không tạo ra giá trị thêm cho hệ sinh thái Appota nên Appota đã dừng quảng cáo OTT.” Nếu hình dung đường cao tốc 2 làn xe trước đây chỉ dùng cho OTT, thì giờ đường đã được đầu tư, mở rộng cho nhiều làn xe, nhiều loại xe có thể cùng đi, nhưng OTT lại không được đi vì chiếm nhiều diện tích, không có lợi cho bên vận hành. “Con đường đó giờ đây đã lớn thêm khoảng 50%, xét về công sức, giá trị chất xám bỏ ra để tạo dựng.”

Các nhà đầu tư ban đầu đang nở nụ cười với những mức định giá mới. Series C đang được Appota thương lượng. Nhưng con đường sắp tới sẽ thế nào? “Tôi muốn 2 năm tới sẽ tập trung giữ vững thị phần ở Việt Nam và phát triển ra khu vực, trước mắt là từng quốc gia Đông Nam Á.” Và tương lai xa nữa? Một công ty toàn cầu và IPO ở sàn Nasdaq. “Cứ phải mơ lớn chứ, có ai đánh thuế giấc mơ đâu!” Tuấn Anh cười nói.

Thách thức của “giấc mơ lớn” rất lớn. Hiện có rất nhiều cách để nhà phát triển phân phối game online như trên AppVn, CleverStore, Vimarket, 365app. Dù yếu tố dân số đông, giá kết nối 3G rẻ và số lượng sử dụng điện thoại thông minh tăng trưởng mạnh đang tạo ra tiền đề cho sự thành công của các doanh nghiệp trong lĩnh vực này, ông Trường cho rằng, để phát triển dài hạn và bền vững trong lĩnh vực này, sự đổi mới sáng tạo mới là yếu tố quyết định để có thể đưa Việt Nam trở thành một trung tâm phát triển nội dung và ứng dụng di động có thị trường người dùng là toàn cầu.”

Tháng 9.2014, diễn đàn TechCrunch ở Mỹ với sự tham gia của 5.000 đại diện doanh nghiệp khởi nghiệp trên thế giới sẽ có Tuấn Anh là người đại diện từ Việt Nam giới thiệu về OnClan, một mạng xã hội đa ngôn ngữ chuyên về game dành cho di động đã được làm trong hai năm, hơn 20 người dành tổng thời gian 100 ngàn giờ nghiên cứu phát triển.

Tuấn Anh nói: “Tôi rất tâm đắc với triết lý ‘The Hacker Way’ của Facebook. Bản chất Hacker không phải là xấu, mà đó là con đường sáng tạo, phá vỡ cái cũ, và làm cho tốt hơn, và chứng minh là điều đó có thể làm được. Tôi muốn các nhân viên của mình hiểu rằng khi làm xong sản phẩm, đưa ra thị trường thì mới là lúc bắt đầu chứ không phải là kết thúc. Khi có người dùng, lúc nâng cấp thay đổi sửa chữa sản phẩm mới là thời điểm quan trọng.”

Nhà lãnh đạo ở đâu trong quy trình đó? Không có vị trí cố định, thực tế là thế. Tuấn Anh không có bàn làm việc riêng trong công ty. Người ta thường thấy anh ngồi ở đâu đó với các nhân viên, hoặc trong phòng họp khi tiếp khách, hoặc quán café. “Tôi thích như thế hơn.”

 

Chia sẻ bài viết: